Internetowy Serwis Bankowości Spółdzielczej

Elektroniczne zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego

Elektroniczne zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w świetle zmian wprowadzonych do Kodeksu cywilnego, Kodeksu postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw
 
Małgorzata Miller, radca prawny, 
partner w SLS Seredyński Sandurski Kancelaria Radców Prawnych sp.p.
 
 
Dnia 8 września 2016 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postepowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1311), które dotyczą m.in. elektronicznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego za pośrednictwem systemu teleinformatycznego (OGNIVO). Do powyższych zmian ustawodawca dostosował również przepisy ustawy Prawo bankowe (Dz.U. z 2015 r. poz. 128 z późn. zm.) oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm.). „To daleko idąca informatyzacja” – tak skomentował zmiany prezes Krajowej Rady Komorniczej Rafał Fronczek. Na czym polegają zmiany i czy usprawnią postępowanie egzekucyjne? O tym poniżej.
 
Centralna informacja o rachunkach to nowa, obligatoryjna usługa dla banków przygotowana i prowadzona przez Krajową Izbę Rozliczeniową S.A., która umożliwia dostęp do informacji o rachunkach osób zmarłych, „zapomnianych” rachunkach osób fizycznych oraz rachunkach osób wskazanych przez sąd, komornika, policję lub inne uprawnione organy. To dzięki systemowi OGNIVO ma nastąpić bezpieczna i szybka komunikacja oraz wymiana informacji między uczestnikami tej usługi. Z pewnością usługa ta usprawni prowadzone przez banki procesy realizacji zapytań i reklamacji (co dotychczas odbywało się w formie papierowej).
 
W uzasadnieniu do projektu ustawy czytamy, że koncepcja elektronicznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego stanowi realizację postulatów komorników sądowych i banków zmierzających do usprawnienia wymiany informacji związanych z wykonywaniem takiego zajęcia. Dodany art. 8932a Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że komornik doręcza pisma bankowi za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obejmującego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, a bank wnosi pisma do komornika wyłącznie za pośrednictwem tego systemu. Podobnie jest w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 86b § 1).
 
Ponadto obowiązek korzystania z systemu przez banki dodano w nowych art. 112c i art. 112d ustawy Prawo bankowe.
Wprowadzenie elektronicznych zajęć rachunków bankowych to przede wszystkim obniżenie kosztów korespondencji, ale również skrócenie czasu potrzebnego na przesyłanie zawiadomień pomiędzy komornikiem a bankiem. Ustawodawca przyjął, że oszczędność czasowa wyniesie około 3 dni w odniesieniu do każdego zawiadomienia.
 
Warto zaznaczyć, że nie tylko zmiana dotyczy kwestii omówionej powyżej. Z art. 889 Kodeksu postępowania cywilnego z § 1 i nast. usunięto fragment, który dotyczy egzekucji z rachunku bankowego obejmującego wkład oszczędnościowy, oraz ułatwiono pracę komornikowi, który nie musi wskazywać już oddziału banku, a tylko nazwę banku, w którym dłużnik posiada rachunek. Ponadto, nowe brzmienie otrzymał art. 891 dotyczący zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej, zgodnie z którym w przypadku gdy kwoty znajdujące się na rachunku bankowym nie wystarczają na pokrycie wszystkich egzekwowanych należności, bank – i tu nowość – dokonuje wypłat z tego rachunku na rzecz sądowego albo administracyjnego organu egzekucyjnego, który pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa – na rzecz organu, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie, oraz niezwłocznie zawiadamia o zbiegu egzekucji właściwe organy egzekucyjne, wskazując datę doręczenia zawiadomień o zajęciach dokonanych przez te organy i wysokość należności, na poczet których zostały dokonane zajęcia, o czym komornik poucza bank, dokonując zajęcia.
 
Dodano art. 8932a w którym uregulowano możliwość porozumiewania się komornika z bankiem, w ten sposób, że komornik doręcza pisma bankowi za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a bank wnosi pisma do komornika wyłącznie za pośrednictwem tego systemu (OGNIVO).
Na koniec należy pamiętać o treści i konsekwencjach wynikających z art. 892 w myśl którego bank, który naruszył przepisy dotyczące obowiązków banku w zakresie egzekucji z rachunków bankowych odpowiada za wyrządzoną przez to wierzycielowi szkodę.
 
Tak jak wspomniałam na wstępie, podobne zmiany uczyniono w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w szczególności dostosowano do zmian w kodeksie postępowania cywilnego art. 80, z którego wykreślono oddziały banku, a ponadto, dodano, że bank ma obowiązek przekazać informację organowi egzekucyjnemu, że nie prowadzi rachunku bankowego dla zobowiązanego, jeżeli po zweryfikowaniu danych podmiotu stwierdzi, że podmiot ten u niego w systemach nie figuruje. Zostało zatem zapisane to, co wcześniej już banki robiły, ale nie było wprost wskazane w przepisach jak mają w takiej sytuacji postąpić. Uchylono ponadto art. 82 dotyczący zbiegu egzekucji, a uregulowania w tym zakresie wprowadzono do dodanego art. 69a. 
 
W ustawie Prawo bankowe wprowadzono nieliczne zmiany, oprócz tych z art. 112c i art. 112d. Doprecyzowano brzmienie art. 54, przewidującego ochronę wkładu oszczędnościowego przed egzekucją, w ten sposób, że jasno określono, że środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego, w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy. Nowe brzmienie otrzymał także art. 105 w ust. 1 w pkt 2 lit. ł, zgodnie z którym bank ma obowiązek udzielenia informacji stanowiących tajemnicę bankową wyłącznie na żądanie komornika sądowego w zakresie rachunków bankowych lub pełnomocnictw do dysponowania rachunkami bankowymi, liczby tych rachunków lub pełnomocnictw, obrotów i stanów tych rachunków, z podaniem wpływów, obciążeń rachunków i ich tytułów oraz odpowiednio ich nadawców i odbiorców, w zakresie niezbędnym do prawidłowego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, postepowania zabezpieczającego, oraz wykonywania innych czynności wynikających z jego ustawowych zadań. 
 
Na marginesie warto wspomnieć, że dostęp do systemu teleinformatycznego będzie odpłatny i będzie zaliczany do wydatków egzekucyjnych, których zwrot należy się komornikowi. Informatyzacja zajęcia rachunku bankowego prowadzić będzie do blokady środków niezwłocznie po dokonaniu zajęcia przez komornika jak też do ich niezwłocznego uwolnienia w przypadku uchylenia zajęcia przez komornika. Wydaje się zatem, że rewolucja w postępowaniu egzekucyjnym nastąpi i z pewnością będzie korzystna dla banków, a nie dłużników. 
 
FOT. PIXABAY